HET BEWUSTZIJN HERKENNEN IN HET DAGELIJKS LEVEN

HOOFDSTUK 176

Door Kees Schilder

IK BEN

Het Bewustzijn als Schouwtoneel

Wanneer we spreken over bewustzijn, raken we een mysterie dat zo vanzelfsprekend is dat het vaak onopgemerkt blijft. Het bewustzijn is er altijd, ongeacht wat zich in ons leven voordoet. Het is de stille ruimte waarin gedachten, gevoelens en ervaringen verschijnen. Alles wat we waarnemen – zowel de uiterlijke wereld als de innerlijke beleving – verschijnt binnen dit bewustzijn.

Het is van belang te zien dat bewustzijn zelf nooit de ervaring is, maar de grond waartegen ervaring zich aftekent. Zoals een televisiescherm niet de film is, maar wel het medium waardoor de film zichtbaar wordt, zo is bewustzijn niet de stroom van ervaringen, maar de stille ruimte die hen draagt.

Toch gebeurt er iets merkwaardigs. Het bewustzijn, dat in wezen helder en onbevlekt is, vereenzelvigt zich met de inhoud die erin verschijnt. Een gedachte ontstaat, en plotseling zeggen we: dit ben ik. Een emotie komt voorbij, en we roepen: dit is mijn pijn, mijn vreugde, mijn angst. Op dat moment ontstaat het ego – de illusie dat wij identiek zijn aan wat zich in ons afspeelt.

Het ego leeft in identificatie: het verliest de ruimte van bewustzijn uit het oog en klampt zich vast aan de beelden die verschijnen. Net zoals iemand die zo opgaat in een film dat hij vergeet dat er eigenlijk een scherm achter zit, zo vergeten wij vaak dat wij niet de gedachten, emoties of rollen zijn die zich aandienen.

Werkelijke spiritualiteit begint op het moment dat dit besef indaalt: ik ben niet de ervaring, maar de getuige van de ervaring. Dan keert het bewustzijn terug naar zichzelf. Dan ontstaat er een ruimte van vrijheid, want zodra je niet langer gevangen bent in identificatie, kun je de verschijnselen laten komen en gaan zonder ze te bezitten of af te wijzen.

Dit inzicht opent de deur naar innerlijke rust. Je hoeft niet langer alles te controleren wat zich aandient. Je weet dat vreugde komt en gaat, dat pijn komt en gaat, dat gedachten verschijnen en verdwijnen. Maar het bewustzijn zelf – de stille aanwezigheid die alles waarneemt – blijft altijd hetzelfde.

Het uitnodigende mysterie is dan dit: wat gebeurt er wanneer je volledig rust in dat bewustzijn? Wanneer je ophoudt te vechten met de inhoud en in plaats daarvan het scherm zelf leert herkennen? Daar, in die stille herkenning, ontmaskert het ego zich als een tijdelijke verschijning, en openbaart zich iets diepers – een ongeboren, onveranderlijke aanwezigheid die altijd al hier is geweest.

Daarom hier iets praktisch: 

HET BEWUSTZIJN HERKENNEN IN HET DAGELIJKS LEVEN

Het idee dat je niet je gedachten, emoties of ervaringen bent, maar het bewustzijn waarin ze verschijnen, klinkt misschien helder als concept. Toch is het pas echt transformerend wanneer je dit in het gewone, alledaagse leven gaat herkennen.

1. Herkennen van gedachten

Gedachten verschijnen vanzelf, zonder dat jij ze "maakt". Probeer eens stil te staan bij een gedachte die je hebt, bijvoorbeeld: ik moet opschieten of ik ben niet goed genoeg. In plaats van je meteen met die gedachte te vereenzelvigen, kun je even stilstaan en zeggen:

“Dit is een gedachte die zich nu toont in mijn bewustzijn.”

Door dit te doen, ontstaat er ruimte. Jij bent niet die gedachte, je neemt haar slechts waar.

2. Omgaan met emoties

Wanneer een emotie opkomt, zoals boosheid of verdriet, is het makkelijk om er helemaal in te verdrinken. Maar je kunt oefenen om de emotie te voelen zonder dat het je identiteit wordt.

Je kunt tegen jezelf zeggen: Er is nu boosheid aanwezig in plaats van Ik ben boos.

Dit kleine verschil maakt je vrijer: je erkent wat er gebeurt, maar je herinnert jezelf eraan dat jij de ruimte bent waarin het verschijnt.

3. Bewust ademen

Een eenvoudige manier om dit te beoefenen is via de adem. Tijdens een drukke dag kun je af en toe je aandacht terugbrengen naar de ademhaling. Elke in- en uitademing herinnert je eraan dat er een stille aanwezigheid is die altijd meekijkt, ongeacht de chaos van je gedachten.

4. Alledaagse activiteiten als meditatie

Afwassen, wandelen, een gesprek voeren – al deze momenten kun je gebruiken om bewustzijn te oefenen. In plaats van gedachteloos op te gaan in de handeling, kun je een paar seconden vertragen en beseffen: ik ben hier, aanwezig, bewust van dit moment. De afwas is er, de beweging van mijn handen is er, en het bewustzijn dat dit alles waarneemt.

5. De ‘tv-metafoor’ toepassen

Net zoals je tijdens een film kunt beseffen dat er eigenlijk een scherm achter alle beelden zit, kun je jezelf gedurende de dag herinneren: “Er speelt nu een film van ervaringen, maar ik ben het scherm.” Dit verandert de manier waarop je kijkt naar je leven. Je gaat het lichter nemen, minder persoonlijk, omdat je weet dat je niet vastzit in de beelden.

Wanneer je deze eenvoudige herkenningen regelmatig toepast, ontstaat er meer innerlijke rust. Je ervaart dat er een stille ruimte in jou is die niet wordt meegesleurd door de ups en downs van het leven. Dat geeft vertrouwen: je hoeft niet alles te beheersen, want datgene wat je werkelijk bent – het bewustzijn zelf – is al vrij, heel en onaantastbaar.

Spirituele beoefening is dan niet iets ver weg of ingewikkelds, maar een zachte herinnering in elk moment: ik ben niet de storm, ik ben de hemel waarin de storm verschijnt.